De Nachtwacht: Het verhaal van een 17e eeuwse netwerkclub

Afbeelding
Image
Nachtwacht - Rembandt
Paginasecties
Tekst

Het laatste artikel in de reeks sluiten we uiteraard af met de Nachtwacht, het bekendste meesterwerk van Rembrandt. Op het schilderij zien we de compagnie van kapitein Frans Banninck Cocq, onderdeel van de Schutterij van Amsterdam en het kloveniersgilde.


Het vertelt het verhaal van een groep welgestelde Amsterdamse professionals, bestuurders, advocaten en kooplieden die zich scharen achter één maatschappelijk doel: handhaving van de orde en bescherming van de stad Amsterdam. In 1642, toen het schilderij werd voltooid, was de functie van schutter echter grotendeels ceremonieel geworden en de schutterij eigenlijk verworden tot netwerkclub voor mannen.

Ter gelegenheid van het 350ste sterfjaar van Rembrandt in 2019 leest u hier op Reijn een reeks artikelen waarin kunsthistoricus Samir ter Lüün u meeneemt in een reis langs de meest bijzondere werken van deze Hollandse meester.

Toch zien we in het schilderij duidelijke verwijzingen naar het doel en de activiteiten die de mannen met elkaar verbinden. Links zien we ondernemer Jan van der Heede in het rood zijn musket laden. Naast het meisje, die we kunnen zien als een soort mascotte van de schutterij, zien we een onbekende man een musket afvuren richting een rood lintje dat we helemaal rechts op het schilderij aan een speer zien hangen. De man draagt eikenbladeren op zijn helm, een symbool voor overwinningen. Rechts van de twee centrale figuren zien we stoffenhandelaar Jan Claesen Leijdeckers zijn musket schoon blazen.

Image
Nachtwacht


Al met al gebeurt er van alles in het schilderij. Je zou bijna kunnen zeggen dat de situatie chaotisch is en verbeeldt het moment vlak voordat de mannen de straat opgaan om te marcheren en de stadswallen te beschermen. Normaal gesproken stonden mannen op schuttersstukken statisch naast elkaar in het gelid. Maar inmiddels kennen we Rembrandt als een rebelse professional die het altijd net even anders doet dan gebruikelijk.

Ongeacht de chaotische situatie, weet Rembrandt rust en overzicht te creëren. Dit doet hij door in de compositie bepaalde personen uit te lichten. Uiteraard krijgen kapitein Frans Bannick Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch de meeste aandacht in lijn met hun status binnen de compagnie.

Via hen wordt het oog geleid naar het fel belichte meisje verder naar achteren. Ongeacht de verschillende houdingen, bewegingen en kijkrichtingen, vormen de rest van de mannen één groep op de achtergrond. Vanuit de linkerkant van het schilderij brokkelt het daglicht als het ware af over de groep, de gezichten subtiel uitlichtend waar nodig.

Een gevoel van maatschappelijke verantwoordelijkheid maar ook hun maatschappelijke status is wat deze mannen met elkaar verbindt. Ook al zijn de achtergronden divers. De link is makkelijk gelegd naar onze hedendaagse netwerkclubs en ondernemersverenigingen en ik denk dat dat terecht is. Elkaar vinden in een gezamenlijk streven, kansen creëren vanuit de relatie en de behoefte om bij een ‘club’ te horen, zijn van alle tijden!

Wilt u kennismaken met de moderne meesters van Reijn? Kijk dan op Vind een professional.